Ermelo, Harderwijk en Zeewolde dringen bij de VNG aan op aanpak van WOO-knelpunten. Dat zijn verzoeken van inwoners en belanghebbenden om inzicht in het proces tot besluitvorming en de ruimte die de gevolgen van de WOO-wet (wet openbare overheid) inneemt zorgt regelmatig voor onwerkbare situaties.
Samen met de uitvoeringsorganisatie Meerinzicht vragen ze de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een brandbrief om die uitvoeringsproblemen met de Wet Open Overheid (WOO) bij het ministerie van BZ en Koninkrijksrelaties onder de aandacht te brengen. Op woensdag 30 september werden tijdens de ledenvergadering van de VNG bovendien vier landelijke moties over dezelfde wet aangenomen.
Volgens de brief verstikt de uitvoering van de WOO de reguliere bedrijfsvoering. De gemeenten noemen dat de ‘Woo-paradox’. Zij onderschrijven eerdere signalen van de VNG dat de wet in zijn huidige vorm “volstrekt onuitvoerbaar” is.
Ermelo kende het afgelopen jaar een toename van 10% tot 60 verzoeken, aanvragen die bovendien een stuk complexer waren dan vroeger. Met Gemini als AI kom je er dan niet en dat wordt gevoeld.
Open Overheid maar wat nou als de journalist het gebruikt om een artikel te schrijven, is dat rechtmatig? Wij zien het ook langskomen en vinden onszelf al heel heftig als we 21 vragen over een bepaald stuk stellen.
Alsnog is die beantwoording een stuk minder gecompliceerd dan een WOO-verzoek waarin alles dat gezegd of geschreven is, dus ook appjes en notulen, meegenomen moet worden.
Er zijn enkele grote zaken in Ermelo die voor de belanghebbenden van belang zijn. Voor dergelijke gevallen is de WOO bedacht. Tegelijk zit er de klem want wie bepaalt wat belangrijk is?
De gemeenten signaleren dat verzoeken die duizenden documenten kunnen omvatten steeds vaker als “munitie” dienen in juridische procedures tegen de gemeente. Zij vragen aandacht voor de verschuiving van het recht op informatie naar een instrument om tegen de overheid te procederen. Dat effect had de wetgever kunnen verwachten.
Bij verzoeken om informatie vallen ook de (concept) e-mail- en chatberichten onder de wet. Het zoeken en redigeren daarvan gebeurt handmatig en kost veel tijd. De wettelijke termijnen zijn kort en worden regelmatig niet gehaald. Dat leidt weer tot verdagingen en ingebrekestellingen en daarmee tot extra werk.
Het kost serieus geld en volgens de gemeenten liggen de werkelijke kosten voor software en extra personeel een stuk hoger dan de vergoeding van het Rijk. Dat geldt ook voor actieve openbaarmaking.
Voor organisatie’s als Ermelo is 340 uur een derde van de jaarproductie van een fulltimer, vooral voelbaar omdat Ermelo een compacte gemeente met beperkte bezetting is en dan wordt het een aderlating.
Bij actieve openbaarmaking lopen de gemeenten vast op de vertaling van de wet naar hun werkprocessen. De i-Navigator, de brondocumentatie van de gemeenten, beschrijft per werkproces en document of openbaarmaking nodig is.
In de praktijk is die beoordeling volgens de brief niet zwart-wit vast te stellen. Er zijn altijd uitzonderingen, jurisprudentie en aanvullende regelgevingen. Daar stroopt het op want zo wordt het handwerk. De gemeenten schrijven dat het actief openbaar maken erdoor onder druk staat.
De VNG moet volgens de brief daadkrachtig vier punten bij het ministerie neerleggen:
Ze vragen het niet voor niets nu. Er is sprake van een vervroegde evaluatie van de WOO, naar verluidt dit kwartaal.
Zij zien dit als moment om als gemeenten krachtig en eenduidig op te treden. Ook wijzen zij erop dat de toenmalige minister van BZK in maart 2025 in een voortgangsbrief aan de Tweede Kamer erkende dat de Woo “knelt”.
Op de ledenvergadering van de VNG afgelopen week (week 40) klonk de zorg ook uit andere gemeenten. Nissewaard en Zoetermeer schreven in hun motie dat de WOO gemeenten structureel voor aanzienlijke kosten stelt en dat gemeenten daarom middelen aan andere publieke taken moeten onttrekken, zulke verzoeken kosten de samenleving nu geld.
Zij vroegen om volledige en structurele compensatie op basis van de werkelijke uitvoeringslasten en niet van een vooraf vastgesteld normbedrag.
Terneuzen wees in haar motie op de toename van het aantal en de complexiteit van verzoeken en vraagt de VNG te pleiten voor wettelijke mogelijkheden om disproportionele, excessieve en repeterende verzoeken te begrenzen. Beide moties werden aangenomen.
De VNG zegt betrokken te zijn bij de evaluatie van de WOO en schuift aan bij het overleg met het ministerie. Met het Rijk is afgesproken de werkelijke kosten van actieve openbaarmaking te onderzoeken.
Op zich is de WOO een prima idee want iedereen heeft het recht om te weten hoe er besloten is, als het je aangaat. Dan gaat het vaak over een rechtszaak en de daarmee gepaard gaande vergaring van bewijsmateriaal. Makkelijk scorend een mooi artikel schrijven is een ander verhaal en was vast niet het algemeen uitgangspunt van de wet.
Tegelijkertijd, hoe moeilijk is het om met behulp van AI dossiers vast te leggen op het moment dat ze draaien? Daarbij helpen lopende contracten, onder meer met Google en Microsoft, vast niet. Andere en soms betere partijen komen daar niet tussen.
