
De WOO draait gemeenten door
Ermelo, Harderwijk en Zeewolde dringen bij de VNG aan op aanpak van de knelpunten rond de Wet open overheid (Woo). Samen met uitvoeringsorganisatie Meerinzicht vragen ze de VNG in een brandbrief de uitvoeringsproblemen onder de aandacht van het ministerie van BZK te brengen. Op woensdag 30 september nam de ledenvergadering van de VNG bovendien vier landelijke moties over dezelfde wet aan.
Wat de gemeenten vinden
Volgens de brief verstikt de uitvoering van de Woo de reguliere bedrijfsvoering. De gemeenten spreken van de 'Woo-paradox' en onderschrijven eerdere signalen van de VNG dat de wet in zijn huidige vorm "volstrekt onuitvoerbaar" is.
Ermelo kreeg het afgelopen jaar 10% meer verzoeken, in totaal 60, en die waren een stuk complexer dan vroeger. Verzoeken die duizenden documenten omvatten dienen steeds vaker als 'munitie' in juridische procedures tegen de gemeente. Ook (concept)e-mails en chatberichten vallen onder de wet. Het zoeken en redigeren daarvan gebeurt handmatig. De wettelijke termijnen zijn kort en worden regelmatig niet gehaald, wat leidt tot verdagingen, ingebrekestellingen en extra werk.
De werkelijke kosten voor software en personeel liggen volgens de gemeenten hoger dan de vergoeding van het Rijk, ook bij actieve openbaarmaking.
Bij actieve openbaarmaking lopen de gemeenten vast op de vertaling naar hun werkprocessen. De i-Navigator beschrijft per werkproces of openbaarmaking nodig is, maar door uitzonderingen, jurisprudentie en aanvullende regelgeving is die beoordeling niet zwart-wit. Het wordt daardoor handwerk.
Vier punten voor het ministerie
De VNG moet volgens de brief deze punten neerleggen:
- de implementatie van actieve openbaarmaking in relatie tot werkprocessen en i-Navigator
- de onuitvoerbaarheid door de complexiteit
- de financiële tekorten
- een herziening van de wet tegen misbruik voor juridische procedures
Het moment is bewust gekozen: de Woo wordt naar verluidt dit kwartaal vervroegd geëvalueerd. De toenmalige minister van BZK erkende in maart 2025 al dat de wet "knelt".
Zelfde zorgen op het VNG-congres
Nissewaard en Zoetermeer vroegen in hun motie om volledige compensatie op basis van de werkelijke uitvoeringslasten in plaats van een vast normbedrag. Terneuzen vroeg de VNG te pleiten voor wettelijke mogelijkheden om disproportionele, excessieve en repeterende verzoeken te begrenzen. Beide moties werden aangenomen. De VNG schuift aan bij het overleg met het ministerie en onderzoekt met het Rijk de werkelijke kosten van actieve openbaarmaking.