In 2018 was er geen verkenner. Progressief Ermelo, VVD en SGP hadden vooraf met elkaar gezeten en bedacht dat ze een meerderheid kregen en konden aantreden als gemeentebestuur. De pijn kwam terecht aan de andere kant, bij de destijds grootste partij. Een mooie verkiezingsuitslag zegt immers niets, het gaat om de groep die met je wil werken.

Deze keer waren er geen afspraken vooraf. Henri Luitjes van Eén-Ermelo (EE) was wel duidelijk in wat hij graag had: met de huidige coalitie door. CDA hield de kaarten tot op verkiezingsdag voor de borst en na het verlies van één zetel wist de ChristenUnie een tijdje niet meer waar ze stonden en wat ze vonden.

De coalitie zocht elkaar op. Het was een goede samenwerking geweest, ze begrijpen elkaar en met 12 om 9 kan je prima besturen. Heel gek is het niet dat ze het nog eens willen proberen.

Progressief Ermelo erbij in? Wij hadden het niet onlogisch gevonden. De coalitie wil echter de agenda afwerken en niet steeds opnieuw beginnen. De kans dat PE dat wel wil werd net even te hoog ingeschat. Je wilt geen schuivende meerderheden in de collegekamer en de mogelijkheid die PE ziet in het verhogen van belastingen was voor de coalitie te ruim.

Teleurstelling hoort erbij

De VVD zet haar frustratie wat harder neer maar ook in de moties van PE tijdens de raadsvergadering was het zichtbaar. Het “geen open proces, geen eerlijke verkenning” legt de schuld bij de verkenner en dat werd niet op prijs gesteld.

De VVD roerde zich hard in de campagne en duwde mensen van zich af. De partij sloot vervolgens samenwerking met Eén-Ermelo uit. Het zorgde ervoor dat ze bij de verkenner in het rechter rijtje terecht kwamen. Zij was er open over, had ook oog voor de reactie van Progressief Ermelo. “Maar soms is het niet anders” klonk ze vrij helder. Andere opties waren niet beter.

Formeren begint halverwege een lopende raadsperiode. Wie zijn je kiezers, wie gaan op je stemmen en waar investeer je in? Maar ook: met wie vorm je een team en met wie wil je samenwerken? In wie stop jij energie?

Deze keer ligt er bovendien een heilige graal voor het oprapen. Niet eerder in Ermelo’s zelfstandige geschiedenis heeft een coalitie het klaargespeeld om twee termijnen opeenvolgend het college te vormen.

Teleurstelling is een onvermijdelijk voortbrengsel van het formatieproces. Het “een toneelstuk voor de būhne” noemen hadden we, ook zonder historisch besef, van PE niet verwacht.

Woorden doen er toe. Deze schaden het algemeen belang en het vertrouwen in het hoogste orgaan in een gemeente, de gemeenteraad. Als ‘eigen belang’ zulke teksten produceert is het frustratielevel hoog en raakt het algemeen belang, én het respect, uit beeld. Dat risico wil een coalitie niet lopen.

Uiteraard kan je twisten over wiens eigenbelang geldig is. Deze verkiezingen leverden een werkbare meerderheid op van EE, CDA en CU en met die meerderheid is iets gedaan. In Putten ging het qua vorm niet anders. Zo werkte het systeem in 2018, zo werkt het acht jaar later nog.