Erik Verhoef van de Veluwse Architecten schreef een brief aan de gemeenteraad omdat de plannen voor functieverandering in het buitengebied van Ermelo steeds vroeger en zonder inhoudelijk gesprek worden afgewezen. De kern van zijn klacht: het vooroverleg van vroeger, informeel en goedkoop, is verdwenen.

Ervoor in de plaats kwam een intaketafel en een omgevingstafel waarbij de initiatiefnemer bij de eerste stap niet aanwezig is. Een plan dat de intaketafel niet haalt, komt nooit meer verder. De kosten gingen intussen van vijfhonderd euro naar anderhalf tot zesduizend euro per initiatief.

De oppositie had de brief van Verhoef tot agendapunt verklaard in een commissievergadering. Commentaar in het dorp: “Ultieme dorpspolitiek. Mening geven, bestuur en politiek ter verantwoording roepen. Dan lukt het Erik ook nog om een podium te krijgen. Niet alleen stukjes in de krant, maar een hele tafel. Da’s toch mooi?”

Niet iedereen dacht er zo over. “Het is een kunstje van de oppositie” hoorden we. Anderen voelden het als een aanval. Feit is dat de wethouder niet overeind bleef en dat de partijen via vragen aan het college deze onvermoede strijd nog even volhouden.

De rol van de wethouder

Ronald van Veen verdedigde de hele avond één positie: het college voert beleid uit. Hij herhaalde de zin bij elke lastige vraag, als een mantra die verdere discussie onnodig maakt. Dat leverde hem een paar opmerkelijke momenten op.

Toen Evelien Kars (PE) concludeerde dat een negatieve uitkomst bij de intaketafel betekent dat een initiatiefnemer nooit een inhoudelijk gesprek krijgt met de gemeente, noemde Van Veen dat “een te premature conclusie”. Enkele zinnen eerder had hij die conclusie zelf bevestigd. Het was geen fout van Kars maar een ontwijkende manoeuvre van de wethouder. Elk plan is daarna kansloos.

Kars noemde de ruimtecoach ergens een TomTom die nergens heen wijst. Zo killing hebben we het zelden gehoord en het vervolg van de avond bevestigde haar conclusie, Ermelo kan zomaar zonder die functie.

Een ander dieptepunt was de Urbach-uitwisseling. Liesbeth Urbach (CU) vroeg Van Veen wat hij doet als een initiatiefnemer aantoont dat de afwijzingsgrond inhoudelijk niet klopt.Van Veen’s antwoord: ‘het college kan een heroverweging maken als ze het beleid verkeerd hebben uitgelegd’.

Direct daarna bleek uit Verhoef’s toelichting dat de gemeente in een concreet geval had gereageerd met “het klopt wat u schrijft maar we blijven bij ons standpunt”. Dat is geen beleid uitvoeren. Dat is een standpunt vasthouden ondanks een erkende fout in de onderbouwing.

‘Nee’ is geen antwoord

Na de vergadering zei Van Veen tegen een collega: “Ze accepteren ons ‘nee’ niet”. De gemeente heeft echter vergeten uit te leggen waarom het proces sinds het vertrek van de vorige ambtenaar veranderd is en waar dat ‘nee’ vandaan komt.

Plannenmakers werken nog op de manier van een jaar geleden en worden verrast door een afwijzing. Plannen die twee jaar geleden nog wel doorkwamen stranden nu. “Die ambtenaar was te soepel” klinkt als verklaring. Dat is het in ieder geval niet want rechtsgelijkheid speelt een rol en dan nog moet je het uitleggen.

Van Veen verwees consistent naar 1 juli voor verdere toelichting. Procedureel merkwaardig want op 1 juli staat slechts een inwerksessie over Ruimtelijke Ordening met de gemeenteraad gepland. Daar worden geen zaken gedaan dus de verplaatsing van dit hot item had nooit plaats mogen vinden.

De avondvoorzitter trapte er in en nu staat het op 1 juli. Strategisch onhandig: het versterkt het beeld dat hij de avond wilde overleven in plaats van een probleem op te lossen.

Uit de wind

Op twee momenten hield gespreksleider Marjan van Noort de wethouder onbedoeld uit de wind. Ze gaf Van Veen ruimte om “dat nemen we mee naar 1 juli” als antwoord te laten gelden zonder door te vragen. Ze zei op een moment ook dat individuele casussen “een zaak zijn tussen de initiatiefnemer en de gemeente” en niet iets voor de raad.

Formeel vermoedelijk juist maar politiek verkeerd: het grote probleem is namelijk niet de uitkomst van individuele gevallen maar de vraag of de gemeente haar proceswijziging correct heeft ingericht en of die wijziging ooit aan de raad is uitgelegd, en aan het publiek en de partijen die daar een rol in spelen.

Dus de spelregels zijn veranderd zonder uitleg?

Ja. Met de invoering van de Omgevingswet is het informele vooroverleg verdwenen. De gemeente heeft het ingevuld met een intaketafel waarbij de initiatiefnemer niet aanwezig is. Dit heeft de gemeente zelf bedacht, het is geen dwingend gevolg van de Omgevingswet en vast te goeder trouw georganiseerd. Catsburg (CDA) vroeg er expliciet naar en Van Veen gaf geen inhoudelijk antwoord.

Die erkende in zijn repliek dat het een gemeentelijke keuze is door te zeggen dat er “in de eerste maanden” inderdaad geen filter was en dat er inmiddels aanpassingen zijn gemaakt. We herinneren ons de Jumbo en de onervaren wethouder, we begrijpen dat sturing even duurt maar alsnog is het merkwaardig dat de vier jaar ervaring zo blauw werd verwoord.

De raad kreeg het klaarblijkelijk ook niet rond en stelde er vragen over alsof het nieuws was. Veelzeggend, een wijziging die toegang tot de gemeente voor initiatiefnemers drastisch heeft veranderd, en de kosten heeft verveelvoudigd, is zonder uitleg doorgevoerd. Dat gat in de procedure heeft de raad tijdens deze verwarrende vergadering in ieder geval aangetoond.

Wat gebeurt er onder de tafel?

Verhoef zei ’t voorzichtig maar het zat er dik in: de “dit is geen besluit”-brieven zijn een juridische constructie waarmee de gemeente een afwijzing communiceert zonder formele beschikking. Dat maakt bezwaar en beroep lastig. Of het een bewuste keuze is weet op dit moment niemand maar het effect is dat initiatiefnemers worden geblokkeerd zonder rechtsmiddelen die bij een formeel besluit horen.

Van Veen liet twee keer doorschemeren dat het vorige college “ruimhartiger” was met beleid. Hij bedoelt: zijn voorganger ging creatiever om met de regels dan strikt nodig was en hij doet dat niet. Dat is een politieke boodschap maar hij zei het niet zo direct. Het geeft wél aan dat de strengere toepassing geen beleidsontwikkeling is maar onderdeel van een andere bestuurscultuur, en ook die werd niet uitgelegd.

Ook verwees Van Veen naar debatten over Telgt en Horst als bewijs dat de raad zelf geen bebouwing in open agrarisch gebied wil. Dat klopt, PE (Evelien Kars) en CDA (Hartger van Diest) waren al druk met de gevolgen van uit de hand lopende functieverandering maar zoals Ronald van Veen het inzette was het slim gebruik van geschiedenis als dekmantel.

Hij impliceert dat de raad hem heeft opgedragen te doen wat hij doet. De raad corrigeerde dat vervolgens niet scherp genoeg. Pieter Stam (SGP) was de enige die zei dat functieverandering per definitie betekent dat je elders sloopt en de bebouwing verplaatst, niet dat je het buitengebied volbouwt.

De tijdsdruk in zulke commissievergaderingen helpt ook niet bij het doorformuleren van vragen en het ijken van inzichten. Je zie het vaker maar geef iemand een kop koffie en de raad reageert wel. Deze sessies zijn altijd te kort qua tijd.

Werd de wethouder steeds blauwer?

De oorzaak-gevolgreactie was zichtbaar te volgen en leidde de volgende ochtend tot veel telefoongesprekken.

Aan het begin van de avond was Ronald Van Veen ontspannen. Bijna joviaal maakte hij een grapje over het rode lampje van zijn microfoon maar naarmate de vragen preciezer werden, en de raadsleden zijn ontwijkingen begonnen te benoemen, trok hij zich terug in formuleringen.

De directe triggers waren Kars die feitelijk en correct beschreef hoe het systeem werkt en daarvoor een correctie kreeg die niet klopte, Urbach die hem vastzette op de “het klopt maar we blijven er bij”-kwestie en daar geen bevredigend antwoord op kreeg en Stam die hardop zei dat hij zich verbaasde dat de wethouder zei “dat ga ik nu niet op in” terwijl de brief juist was geagendeerd voor dit gesprek.

Van Veen voelde dat de raad zich achter Verhoef schaarde en dat het college de positie van beschuldigde had gekregen. Zijn enige verdediging was procedureel maar die dekking werd dunner naarmate de avond vorderde. Geen secondant die hem te hulp schoot.

Het ging mis op het moment dat Van Veen besloot de avond te overleven in plaats van het vertrouwen te herstellen. Als de wethouder in zijn openingszin had gezegd “we hebben de werkwijze veranderd, hier is wat dat betekent en hier is waarom we dat zo hebben gedaan” was de avond anders verlopen.

Het vervolg van deze vergadering is onduidelijk maar wellicht neemt de gemeentelijke organisatie zich deze warboel ter harte, beschouwt het niet als een aanval en wordt de communicatie hersteld. We horen van de SGP dat er nog wat vragen volgen, ook CDA is onrustig en PE en VVD hebben meegeluisterd met een aantekenboekje op zak.

Foto: Veluwse Architecten