Wet Openbaarheid van Bestuur heette het ding vroeger, tegenwoordig gaat de wet als WOO (wet open overheid) door het leven. Het doel is inzichtelijk maken welke impact de overheid heeft op jouw leven en wat aan een beslissing vooraf ging.

Het doel was ideëel, inzicht geven in besluitvorming. Het effect is dat de boel in het slot valt. De wet wordt ingezet als wapen. Dienstverlening aan inwoners neemt daardoor dramatisch af want zelfs overleg is niet veilig. Dus dekt iedereen zich in.

Overheidhaters vinden het prachtig want via de WOO kan je hele circuits plat leggen. Doordat ook vooroverleg wordt meegenomen kan je binnen een overheidsinstantie nergens meer over praten.

Normale verkenningen, die we thuis regelen tijdens de afwas, op de zaak rondom aankoop van een pand of de aanname van nieuw personeel, worden genotuleerd en zijn zo onderdeel van een eventueel WOO-verzoek.

Superonveilig

Niet gek dat ambtenaren wel uitkijken om iets te bedenken. Voor je er erg in hebt vraagt een journalist het op en meldt-ie dat jij een foto hebt gemaakt van een brief.

De overheid is er voor inwoners. Iedereen die in een publieke functie werkt weet dat en wil het waarmaken. In het algemeen belang bouw je aan juiste beslissingen. Je moet daar in werkgroepen en disciplines over nadenken. Klinkt logisch.

De WOO sloopt het proces want alles wordt openbaar, ook de eerste gedachtegang. Dus de ambtenaar houdt z’n mond, kijkt in het boekje wat mag en doet precies wat erin staat. Verder niks. Want “o o o, als er een woo-verzoek komt en je hebt dat gezegd, dan gaan we nat”.

De achterdocht waarmee ze op het gemeentehuis te maken hebben is gigantisch, je stopt vanzelf met spontaan zijn. Er is immers altijd wel een gepje dat de naad van de kous wil weten en inzoomt, ook op het eerste kwart van een proces, dat deel wat hij niet hoeft te zien. Het snippertje gaat als feit de krant in en hij wacht tot de clickbait gewerkt heeft.

Als niemand durft wordt het almaar minder

Intussen slopen we er onze eigen leefomgeving mee. Niemand durft meer buiten de lijntjes te kleuren, laat staan te fantaseren. Alles wordt vastgelegd, buitenom denken is geen optie.

Het leidde ooit tot de opmerking van een communicatiemedewerker: “Zijn kop gaat eraf hè, niet de mijne”.

Richtte de WOO zich maar op besluiten, en niet op de voorbereiding, dan waren we met elkaar al een stuk beter af. Besluiten kan je afschieten. Je kunt het ermee oneens zijn, naar de rechter lopen of wat anders proberen maar als jan en alleman zich gaat bemoeien met de totstandkoming van iets was ons bedrijf ook allang over de kop geweest.

“Wat zijn we ontevreden, wat naait de overheid ons een oor aan!” De realiteit is dat bij de overheid niemand nog iets durft, en dat ga je merken: we hebben last van een WOO-probleem. Ambtenaren maken geen bochtjes meer, ze kijken wel uit.

Clickbait

Het wordt er niet leuker van. In de krant stond een artikel over de geblokkeerde uitkering van een mevrouw. Had een ambtenaar iets voor haar willen doen? Vermoedelijk wel maar hij kon het niet. Hij zou worden afgeschoten omdat-ie zich niet binnen de letterlijke regelgeving bewoog.

De krant scoort intussen met een mooi stuk, de mevrouw was al geholpen en iedereen alsnog overstuur. Politiek stelt vragen, onbewust van dit onderliggende probleem. Niet gek dat ze in het bestuur zeggen dat je niet voor elk geval de regelgeving kunt oprekken. Kom er maar eens tussen als idealist.

De journalist vraagt de volgende werkdag weer een WOO verzoek op, om elders verder te spitten. Hij vindt een foto en die gaat de krant in. Mensen weer boos, pratend over machtswellust en willekeur. Een hamsterkooi, het draait maar rond.

De WOO veroorzaakt een oneindige onveilige lus waarbinnen dienstverlening niet meer kan bestaan. Uiteindelijk kan er nog minder want iedereen houdt op met functioneren.

Als altijd is er nuance. Sommige overheidsbeslissingen vragen om een open overheid. Die subtiliteit willen we nu niet aanbrengen, dit gaat over de dagelijkse gang van zaken.