In 1943 vond op de Watervalweg een razzia plaats. De Duitsers pakten hele families op die werden afgevoerd. Eén joods jochie verborg zich en kwam uiteindelijk in Amerika terecht.

Peter Yska besteedde een groot deel van zijn leven aan de geschiedenis van Ermelo en kwam ooit ook met dit verhaal in aanraking. Zijn data en onderzoek zorgde ervoor dat er nu overal in het dorp Solpersteine liggen ter nagedachtenis aan de ellende van de Tweede Wereldoorlog en de de dood van joodse onderduikers. Hij weet alles van de oude geschiedenis van Ermelo, al van 2000 jaar terug.

De Historische Vereniging Ermeloo en de Werkgroep Joodse Oorlogsslachtoffers droegen Yska voor, een Zilveren Pauw zou de ultieme waardering voor zijn werk zijn. Op 15 juli 2026 hing burgemeester Hans van Daalen de versierselen om bij een verbouwereerde Peter.

Peter deed meer dan geschiedenis, Hij was ook voorzitter van Dindoa, de korfbalclub, en toen al niet te houden. Zijn vrouw vond daar wel eens wat van, dat hij altijd weg was. We lazen het in de speeches van Jan van Eijsden en van Yska z’n dochter Ellen.

Burgemeester van Daalen: “U heeft achterom gekeken naar de verhalen die dreigden te vervagen. Daarmee heeft u een immense bijdrage geleverd aan het collectieve geheugen van Ermelo en aan de bewustwording onder jongere generaties. U heeft Ermelo niet alleen historisch rijker gemaakt; u heeft gesproken voor verbinding, compassie en blijvende herinnering.”

Yska diende als majoor en werd in 1992 reeds koninklijk onderscheiden als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau met de Zwaarden. Zijn militaire achtergrond van plichtsbesef en discipline uit zich in zijn methodische en grondige archiefonderzoek.

Het jochie uit 1943 vertrok naar de Verenigde Staten en stichtte er een gezin. Zijn nazaten Lorri en Steve Staal wonen in Long Island. In 2016 waren ze al eens in Ermelo, destijds onder begeleiding van Peter Yska die via veel omwegen het verhaal van de familie had teruggevonden.

Deze familie Staal kwam niet uit Ermelo maar uit Amsterdam. Ze kwamen terecht op Watervalweg 110 op Brem en Dal, een camping, en doken daar onder want de repressie nam toe. Sobibor werd voor de meesten het eindstation. Aby ontsnapte. De ZIlveren Pauw voor Peter Yska leverde ook hen een herinnering op.

De Amerikaanse familie Staal reist nog even in Nederland rond en gaat naar enkele holocaustplaatsen in Amsterdam, Haarlem en elders.

Citaat uit de speech van Ellen: