Met het definitieve besluit van het Ermelose college om geen nieuwe vergunning aan Tomassen Duck-To (TDT) te verlenen en tegelijk de oude in te trekken zijn de rapen gaar. De publieke opinie heeft er een mening over en die varieert. Bibob wordt echter niet zomaar ingezet.
“Toe maar, weer zoveel mensen zonder werk” klinkt iemand. Een ander reageert op een artikel in de Stentor met “Uit welke fabriek komt dit soort mensen? Ontkennen, aanvallen, slachtoffer spelen”. Alles daartussen lees je overal.
Hoe zit dat voor een gemeente? De gemeenteraad heeft uren en uren vergaderd over dit onderwerp, het heeft 2 miljoen+ gekost. De raad gaat over bestemmingsplannen en gelieerde zaken, en lange tijd wilde men Tomassen Duck-To van dienst zijn. TDT ging door op haar probleempad, en daar was al weerstand tegen.
Ondanks dat de lijst met overtredingen in het dossier stopt in 2024, het is een lang ding en zoiets werkt niet in een overleg. Informatie kwam in dat precaire en jarenlang lopende vergunningsproces, ondanks afspraken, steeds onjuist of te laat binnen. De ultieme reddingspoging van toenmalig wethouder Hugo Weidema via de Letter of Intent werd niet als zodanig opgevat, men zag er vooral kansen in. De gemeente had die weg echter afgesloten via duidelijke werkafspraken.
De door velen verguisde LOI van Weidema bleek uiteindelijk de valkuil van Tomassen Duck-To. Verspeel opties en laat intussen dwangsomzaken doordaveren, het oogt als een lastige strategie. Er zijn ondernemers in Ermelo die nooit een dwangsom aan de broek krijgen. Toch leek het bedrijf ooit de vergunning verleend te worden.
Na de plotselinge inval van de NVWA bij het bedrijf bleef het even stil maar er volgde een telefoontje van Justitie: “Moet je geen bibob-onderzoek doen?’ Na zo’n melding ziet de wereld er voor een lagere overheid anders uit. Bibob heeft te maken met systematische ondermijning en facilitering van ongewenste zaken door vergunninghouders. Daar wil de overheid geen deel van uitmaken. Ontdek je het zelf dan is het nog te doen, komt Justitie het melden dan is er wat aan de hand.
Daarmee verschoof het dossier van politiek naar bestuur.
Sinds begin deze eeuw is Bibob de wet die ervoor zorgt dat het openbaar bestuur niet chanteerbaar is of in onmogelijke posities gemanoeuvreerd wordt. De wet kwam er omdat de overheid merkte dat steeds vaker legale vergunningen, subsidies en overheidsopdrachten gebruikt werden om illegale activiteiten af te schermen of wit te wassen. Door een vergunning te verlenen kan een gemeente impliciet probleemeigenaar worden, zeker als iemand er mee vandoor gaat.
De strikte geheimhouding rond Bibob-procedures hangt nauw samen met de aard van de informatie waarop deze beoordelingen zijn gebaseerd. Bibob-adviezen steunen geregeld op politie-informatie, justitiële gegevens, fiscale signalen en gegevens uit lopende of afgeronde strafrechtelijke onderzoeken. Openbaarmaking ervan kan opsporingsonderzoeken schaden, informanten in gevaar brengen en werkwijzen van politie en justitie blootleggen.
Daarnaast dient geheimhouding een preventief doel. Als zichtbaar wordt welke signalen doorslaggevend zijn, welke verbanden zwaar wegen en hoe diepgaand de overheid onderzoek doet, kunnen partijen hun gedrag erop aanpassen. Denk aan het inzetten van stromannen, het verhullen van geldstromen of het aanpassen van juridische constructies om onder de radar te blijven. Vertrouwelijkheid is een essentieel onderdeel van de effectiviteit van het instrument.
Ten slotte speelt bescherming van betrokkenen een belangrijke rol. Bibob-toetsing gaat niet over strafrechtelijke schuld, maar over het inschatten van risico’s voor het openbaar bestuur. Openbaarmaking kan leiden tot reputatieschade en publieke veroordeling zonder dat sprake is van een strafrechtelijk oordeel, en kan de privacy van derden raken, zoals zakenpartners of familieleden. De geheimhoudingsplicht heeft ook op het oog een evenwicht te bewaren tussen het beschermen van de integriteit van het bestuur en het waarborgen van rechtsbescherming.
Uiteindelijk is Bibob een door het parlement aangenomen wet, we hebben het ermee te doen. Vanwege de geheimhouding zie je in zaken als TDT dat men op de Bibob-uitspraak neerkijkt. De inhoud ervan is geheim dus je kunt makkelijk speculeren dat er eigenlijk niets in staat. Wie spreekt je immers tegen? Bagatelliseren helpt misschien?
Een leeg dossier komt nooit voor, zeker niet als het Landelijk Bureau Bibob erbij betrokken is. Er ligt voldoende informatie, anders begint men er niet aan. De Tomassen-zaak is niet simpelweg een “foutje van een lokale ambtenaar” of “ondernemertje pesten” maar een complex integriteitsdossier met meerdere juridische, bestuurlijke en maatschappelijke dimensies, waarin Bibob onderdeel is van een groter besluitvormingsproces. Een proces op hoger niveau dan alleen een gemeente. Doorgaans een plek waar je als ondernemer niet wilt belanden.
Op het gemeentehuis horen we dat ‘zonder Bibob de uitslag nagenoeg hetzelfde’ zou zijn geweest. Het College weigert immers zelf de revisievergunning omdat gegevens niet goed werden aangeleverd (iets waar de provincie ook mee kampt) en onjuiste data werd verstrekt.
Het is wel vanwege de Bibob dat bestaande vergunningen worden ingetrokken maar niet zo dat de Bibob opeens de boel heeft overgenomen.
Zonder gemeentelijke vergunning is doorgaan al onmogelijk. TDT heeft niet gepresteerd volgens de afspraken die met de gemeente gemaakt zijn rondom de Letter of Intent van Hugo Weidema. Daar bovenop komt de provinciale natuurvergunning, ook die raak je niet zomaar kwijt en dat had eveneens te maken met aanleveren van onjuiste gegevens en verkeerde cijfers.
Concluderend kan een overheid het zich niet veroorloven in spannende sferen te verkeren. Openbaar bestuur bouwt op integriteit en gelijke behandeling. Wat dat betreft is het normloos: ‘Dit staat in de wet dus dat doe je’. Komt er een zwaar oordeel van het ministerie van Justitie, waar het landelijk Bibob-bureau onderdeel van is, bovenop dan kan je ervan uit gaan dat er een volledig dossier ligt. Een gemeente kan geen andere kant meer op.
Dat kán je de kop kosten. Zover komen de meesten nooit, zij schakelen terug en redden zichzelf.
Nederland heeft voor de andere gevallen een goed functionerende rechterlijke macht, ook in deze zaak volgt vanzelf een passende uitspraak. Of Tomassen Duck-To nog ‘gewoon open’ blijft is nu echter aan de rechter, niet aan de directie.
Afbeelding Bibob-bereik: vandamdatapartners
