De Veluwe zit op slot, de natuur gaat achteruit door te veel stikstof, verdroging en drukte. Zolang dat zo is komen vergunningen voor woningbouw, boeren en bedrijven nauwelijks van de grond. Op 17 juni zetten Rijk, provincie Gelderland, 21 gemeenten en twee waterschappen hun handtekening onder een plan dat een doorbraak moet forceren. Ermelo tekende mee.

Samenwerkingen en convenanten

Het moment werd gebracht als een mijlpaal. In het netwerk van overheden, bestuurders en organisaties wemelt het van zulke ondertekende convenanten, zo veel dat we ons wel eens afvragen of dat tekenen wel zin heeft en op termijn ook ergens toe leidt.

In de pers kreeg Aanpak Veluwe veel aandacht, wij zagen mensen in stropdas blij zijn. Wat gebeurde daar? We ontleden deze overeenkomst daarom iets intensiever.

Wat er gebeurde

Op 17 juni stond ieders handtekening onder de Samenwerkingsovereenkomst Aanpak Veluwe en onder de eerste tranche van het uitvoeringsplan (een tranche is een schijf, een hap uit een groter geheel). Een uitvoeringsplan is de werklijst om het plandoel te bereiken, een richtlijn en werkdocument voor ambtenaren etc.

Het doel van Aanpak Veluwe is tweeledig: robuuste natuur en vitaal landelijk & stedelijk gebied. Dat gaat niet vanzelf meer. Er ligt geld klaar, 300 miljoen euro van het Rijk is beschikbaar en wil je het als overheden kunnen inzetten dan leg je het maar beter vast.

Een ondertekeningsmoment is daar het middel voor en zo werd de feestelijke bijeenkomst, afgelopen week in Ede, eigenlijk ook een cashmoment. De provincie kan de aanvraag nu indienen.

Van de 300 miljoen gaat 7 miljoen naar een meetnetwerk. Er blijft 293 miljoen over om aan te vragen en dat doet de provincie namens iedereen, als een soort kassier.

Meeste geld gaat naar de boer

Agrarische bedrijfsontwikkeling, woningbouw en natuurherstel staat op het spel bij deze gebiedsgerichte aanpak. Bijna de helft van het bedrag is bestemd voor het stoppen en extensiever maken van veehouderijen met grond.

Dertig procent van het budget gaat naar maatregelen óp zo’n bedrijf, van voeraanpassingen tot emissiearme stallen. Natuur- en beekdalherstel is ook één van de drie hoofddoelen en krijgt 15 procent. Het resterende potje is voor monitoring en begeleiding.

De resterende maanden van 2026 worden gebruikt om een uitvoeringsorganisatie op te tuigen en proefprojecten te starten. Begin 2027 staan de regels en normen op papier maar of dan de vergunningverlening al op gang komt is niet duidelijk. De uitvoering van Aanpak Veluwe loopt tot 2035.

Wat wél moet maar waarschijnlijk niet lukt

Peter Drenth, Gelders gedeputeerde kijkt verder: “We laten aan Den Haag zien hoe Nederland van het stikstofslot af kan gaan.” De wet eist dat in 2035 minstens 74 procent van de stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde (KDW) komt. De minister bood afgelopen april 65 tot 69 procent minder uitstoot voor de boeren.

De landelijke Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof liet meteen weten dat het bod te laag is. Het wettelijk vastgestelde natuurdoel voor 2035 is er niet mee te halen. Wil je 74% van de natuur onder de kritische grens brengen dan moet de reductie van uitstoot immers veel hoger liggen.

De 65 procent staat bovendien niet vast maar is een optelsom van hoop: boeren die toch al stoppen, plannen die er al liggen en verkenningen die nog moeten beginnen. Men realiseert zich dat en schrijft “het kán optellen tot 65 procent”.

Vrijwel al het echte werk is doorgeschoven naar een later Bestuurlijk Overleg. Het reductiepercentage zelf, de normen per bedrijf, de juridische opzet, de monitoring en het geld dat nodig is voor de lange termijn. Het hart van het plan wordt nog in elkaar gezet.

Is straks wél ruimte voor vergunningen?

Het doel van de hele operatie is ook om de vergunningen weer los te trekken. Dat mag van de rechter alleen als je kunt bewijzen dat de stikstofuitstoot écht daalt én dat de natuur de winst niet zélf nodig heeft. Recente uitspraken, waaronder het Greenpeace-arrest, trekken die eis strak aan.

Hier schuurt het drie keer tegelijk. De lat ligt te laag: 65 procent reductie terwijl de wet 74 procent van de natuur onder KDW vraagt. De winst wordt dubbel geclaimd: dezelfde daling moet zowel de natuur redden als ruimte maken voor vergunningen, dat kan niet allebei. De maatregelen blijven vrijwillig terwijl de rechter juist harde, afdwingbare afspraken wil zien.

Het plan belooft een doorbraak te zijn maar men realiseert die vermoedelijk alleen met een hoger en harder besluit dan waar men met het plan nu zelf op durft in te zetten.

Waarom nu, en zo trots?

Het feestmoment van afgelopen week had dus niet veel met inhoudelijke zekerheid te maken maar het geld ligt daardoor wél op tafel, handtekeningen als sleutel van de kassa.

De timing van de bijeenkomst was mede politiek gemotiveerd. Eind juni stuurt de Taskforce een brief naar de Tweede Kamer en in het concept staat dat voor de Veluwe is getekend. De plechtigheid van 17 juni moest daarom wel plaatsvinden voordat de taskforce-brief verstuurd wordt. Er zijn veel partijen tevreden te stellen.

Integrale samenwerking

Een derde reden om het moment te vieren is dat na jaren van stilstand samenwerken zélf het nieuws is. Eenentwintig gemeenten, twee waterschappen, provincie en Rijk aan één tafel. Voor de Veluwe buitengewoon.

Onzekerheid was dan ook geen reden om te wachten maar wellicht met opzet ingebouwd. Het plan heet “adaptief” te zijn, wat hier betekent: we beginnen, de rest zien we onderweg wel. Men kondigt het vehikel alvast aan, de bestemming volgt later.

Het volledige idee moet in september uitgewerkt zijn, ingekleurd naar de eisen van de Taskforce. Tegen die tijd blijkt ook of de 65 procent overeind blijft of dat de lat omhoog gaat. Er is nu gevierd dat men eindelijk samen aan tafel zit maar of het genoeg is om de Veluwe van het slot te halen is nog onduidelijk.

Wat levert het Ermelo op?

Een gemeente als Ermelo kan het niet alleen. Door op Veluwse schaal langjarig en uitvoeringsgericht samen te werken kunnen effectieve stappen gezet worden. Het college van B&W verwacht dan ook dat de impact van deze aanpak groot zal zijn.

Deelname aan de samenwerkingsovereenkomst zorgt er voor dat Ermelo invloed kan uitoefenen en geld krijgt. Het college verwacht niet dat je iets voor elkaar krijgt als je niet interbestuurlijk (rijk, gemeenten, provincie, waterschappen) samenwerkt.

Lokaal gezien helpt Aanpak Veluwe bij het realiseren van Ermelose doelen voor bijvoorbeeld vergroting van de biodiversiteit, natuurherstel, de energietransitie en het beekdalherstel dat belangrijk is voor een ‘robuust’ regionaal watersysteem op de Veluwe.

Afbeelding: ambtenaaronline.nl