Woensdagavond 17 juni organiseerde de Gereformeerde Gemeente in Ermelo een informatieavond over hun plannen en ideeën voor een nieuw kerkgebouw in de Telgter Eng. Preciezer gezegd, de Veldwijker Eng. Zo’n 30 buurtbewoners en geïnteresseerden kwamen op de koffie met koek af.

Wie vanaf de Telgterweg via de rotonde bij de Westerkerk richting Telgt gaat ziet nu op het veldje links in de hoek Arendlaan/Telgterweg nog wat verdwaalde schapen lopen in stengels grasgewas. De mannenbroeders van de Gereformeerde Gemeente in Ermelo hebben hun oog op dat perceel laten vallen om een nieuwe kerk te bouwen. Ze kerken nu in hun eigen Eben Haëzerkerk aan het Hanengewei, naast het oude politiebureau.

De kerk groeit al jaren, en na een aantal verbouwingen is de rek er uit. De gemeente zoekt naar een plek om een hele nieuwe kerk te kunnen stichten. Waar andere kerkgroeperingen worstelen met teruglopende ledenaantallen zien we landelijk de laatste jaren vooral groei en nieuwbouw bij orthodox rechtsgeoriënteerde stromingen zoals Gereformeerde Gemeentes en Hersteld Hervormde gemeentes. Wie via Putten richting Barneveld en verder rijdt herkent de nieuwe kerkgebouwen zonder twijfel. Groot, nieuw, klassiek en nogal in your face. Omwonenden weten dat ook en vinden er op voorhand wat van. 

De laatste nieuwe kerk kwam 40 jaar geleden

En totaal nieuwe kerk op maagdelijke grond, dat proces kennen we niet echt in Ermelo. De laatste keer was bij de Westerkerk en dat plan was al opgenomen in de ontwikkeling van de wijk. Voor zover wij konden nagaan zorgde het destijds niet voor reuring. De bouw van die ’toren’ was al indrukwekkend genoeg, en mensen waren minder mondig. Er was wel een stikstofprobleem maar niemand wist dat nog. Het ligt nu anders.

Wat zo’n 2 jaar geleden al begon als een vaag gerucht blijkt een concreet plan waar omwonenden van de beoogde locatie en andere belangstellenden over geïnformeerd werden. Kort gezegd komt het plan neer op een volledig nieuw kerkgebouw op de hoek Arendlaan/Telgterweg. Het kerkgebouw gaat plaats bieden aan de ruim 900 leden. Verder komen er verschillende ruimtes voor de wekelijkse catechisaties, de vrouwenvereniging, het koor en diverse andere aangesloten clubjes. Voor al deze bezoekers zijn 280 parkeerplaatsen op eigen terrein ingetekend. Er is ook nog ruimte voor een appartementencomplex.

De initiatiefnemers benadrukken dat het nog slechts ideeën zijn. ‘Slechts een eerste verkenning, niets staat nog vast’. Definitieve ontwerpen zijn er nog niet, en of het mag weet niemand. Ook de grond is nog niet aangekocht. Maar een koopoptie ligt er wel.

Informatie en participatie

Over participatie hebben we eerder geschreven. Wat is de status van zo’n avond? Het idee is mooi, de initiatiefnemer met een nieuw plan met impact op de buurt gaat in een vroeg stadium met omwonenden om tafel. Mensen meenemen, geesten rijp maken, voelen waar de grootste weerstand zit en kijken wat er vanuit de omgeving gezien beter kan.

De praktijk is weerbarstiger, dat bleek ook deze avond. Je voelt dat er een omlijnd plan ligt maar niets is zeker. Het maakt het proces ongrijpbaar. Een groot deel van de aanwezigen was dan ook sceptisch, reageerde op voorhand afwijzend of was gewoon boos. Boos op een plan dat er eigenlijk nog niet is maar waar je wel samen naar staat te kijken.

De emoties van de buurtbewoners zijn voorspelbaar en invoelbaar. Zeker voor bewoners van de Tuinfluiterstraat die nu vrij zicht op hebben op het open landschap. Dit werd door één van de mannenbroeders gepareerd met de opmerking dat de klagende buurtbewoners nu wonen op een plek die 50 jaar geleden ook open landschap was. ‘Dus wat nou, recht op uitzicht?’

Het tekende de avond en het tekent dit soort processen. Ze vergen veel toewijding, weinig uitglijders, inspanning, wederzijds vertrouwen én interesse om in zo’n proces samen te kijken naar de mogelijkheden van de één, vaak ten koste gaand van de vrijheden van de ander.

De gemeente is tegenwoordig dol op deze vorm van participatie. Sterker nog, het is een verplichting voor de initiatiefnemer in het voorbereidende proces. Probleem is alleen dat niemand weet hoe het werkt, dat de definitie nog steeds ontbreekt, dat er geen controle is en dat achteraf niet actief door de gemeente wordt gecheckt of en hoe de participatie is verlopen.

Voor zover we weten was er geen ambtenaar bij uitgenodigd of aanwezig. Aanmelden vooraf was gewenst maar werd lang niet altijd gedaan, evenmin lag er een presentielijst.

Het vervolg kennen we van een aantal recente participatietrajecten. Initiatiefnemers werken intussen in stilte verder en ook deze avond wordt ongetwijfeld gedocumenteerd als een leerzame en vruchtbare avond, waarbij partijen veel van elkaar hebben geleerd. Alleen weet niemand straks meer hoe het precies ging en de al dan niet terecht klagende buurtbewoners hebben het nakijken. Zij hebben dan hun kans gehad. Wisten ze wel dat deze avond belangrijk voor hen kon zijn?

Heeft de kerk kans van slagen met dit plan?

Op het eerste gezicht niet. Zomaar bouwen in open landschap kan in Ermelo niet. Het bestemmingsplan geeft nu de bestemming “agrarisch” aan, dat verander je niet zomaar. Slechts via een ingewikkeld proces via ambtenaren, college en gemeenteraad kan deze bestemming worden gewijzigd.

Bijkomende moeilijkheid is dat het beoogde perceel in de Veldwijker Eng ligt. Niet zomaar een verzameling weilanden maar een cultuurhistorisch belangrijk gebied dat beschermd wordt door wetgeving en de provincie. Verder lopen er een dikke gasleiding en een hoogspanningsmast vlak langs het perceel. Je hebt ook nog te maken met stikstofproblematiek en netcongestie. Toch blijven de mannenbroeders optimistisch strijden, en dat is niet zonder reden.

Na 40 jaar alsnog ‘over de Arendlaan’?

De afgelopen 4 jaar heeft de gemeenteraad urenlang vergaderd over de uitbreiding van Ermelo. Ermelo is bijna vol, maar aan de westzijde van de Arendlaan is nog relatief makkelijk ruimte te winnen. Alleen over het hoe, wat, waar en wanneer is men het nog niet eens. Het is wachten op het nieuwe coalitieakkoord en het nieuwe college voor we hier nieuwe stappen in kunnen verwachten. Dat wordt niet voor november dit jaar.

Niet iedereen wacht echter af. Bouwbedrijf van der Kolk uit Garderen heeft vorig jaar al zo’n 7 hectare landbouwgrond in het gebied tussen de Zandkampweg en de Telgterweg gekocht. Het bedrijf gaat (letterlijk) actief de boer op om grond aan te kopen en maakt er alvast een plan tot grootschalige woningbouw voor.

College en gemeenteraad zullen moeten leveren in de komende periode. Er is grote behoefte aan bepaalde soorten woningen. Alle politieke partijen hebben beloftes gedaan om te gaan bouwen, Den Haag moedigt aan om sneller te bouwen en over 4 jaar zijn er weer verkiezingen. Doordat bouwer Van Der Kolk met kant en klare plannen komt, het denkwerk heeft gedaan, de grond beschikbaar heeft en de mogelijkheden heeft om snel zelf te ontwikkelen wordt het voor de gemeente vanzelf een aantrekkelijke partner. En ze deden Veldwijk ook al.

Tijdens de informatieavond was het publiek kritisch, dat toont aan dat men het plan serieus neemt. Net als Van Der Kolk hebben de mannenbroeders van de Gereformeerde Gemeente een degelijke reputatie. Zaakjes op orde, huiswerk gedaan, zelf het denkwerk verricht en gezien de achterban is een financieringsvoorbehoud voor hun plannen ook niet nodig.

Mordicus tegen of terughoudendheid?

Veel aanwezigen achtten de kans groot dat de kerk gaat meeliften op het plan van Van Der Kolk. Eenmaal gebouwd over de Arendlaan is er echter geen weg terug. Dat beseffen de omwonenden, en dat beseft ook Stichting Tot Behoud van de Telgtereng. Zij zijn mordicus tegen iedere vorm van verdere bebouwing op beide Engen.

Buurtvereniging Horst en Telgt is terughoudend. Zij zijn voor behoud van een open buitengebied. De stap om groots te gaan bouwen over de Arendlaan juichen zij niet toe. Tegelijkertijd moet gekeken worden naar het grotere plaatje. Zoals zo vaak liggen de puzzelstukken klaar en is de gemeenteraad komende tijd aan zet. Daar zal echter eerst besloten moeten worden waar men wil bouwen, en waar men wil behouden. Het idee zal meegenomen worden in de Omgevingsvisie 2.0.

Er zijn altijd complicaties

Complicerende factor is wellicht de mogelijke verbinding van dit project met Hart van Horst. Gert van Kempen moet/wil/gaat/gaatniet weg van de Zeeweg maar wil naar de Telgtereng. Stichting Behoud Telgtereng noch de provincie zien dat gebeuren. Het land van Palma kan de kerk in principe kopen, het grijze vlak op de tekening is de woning van Palma. Van Kempen heeft al grond overgenomen van hem, zij willen dat vlak graag ontwikkelen.

In combinatie met de ‘verhuizing’ van de Zeeweg naar de Telgterweg betekent het dat Van Kempen de Engen zo’n beetje in bezit krijgt en kan doen wat hij wil. Die gedachte wordt vast niet overal op prijs gesteld en daarmee hangt de komst van de kerk zomaar aan een heel ander zijden draadje. Intussen staat de Maranathakerk te koop.